علوم اجتمایی

اهداف طرح:

الف)هدف کلی:  ارتقای توانمندی مدیران جهت نظارت تخصصی بر کار معلمان و ارتقای توانمندی فعالیت معلمان

ب)اهداف جزئی:

1- باز آموزی مدیران در زمینه طراحی آموزشی

2- ارتقای توانمندی مدیران در خصوص تهیه و تدوین سیاست های کوتاه مدت ،میان مدت و بلند مدت آموزشی مدرسه خود

3-روز آمد کردن دانش برنامره ریزی درسی مدیران

4- آموزش روش های نظارت بالینی بر کلاس در س به مدیران

5- تعیین تیم نظارتی و آموزش به آنها برای نظارت فنی و بالینی بر کلاس درس

6- مشخی کردن تیم ناظر، مرکب از (مدیر آموزش دیده،معاون آموزشی، یک دبر متخصص ،یک روانشناس و مشاور)

دفاع از طرح:

الف) کمک به مدیر در اجرای وظايف  خود در محیط آموزشی:

1- طراحي برنامه آموزشی ودرسی 2- سازماندهي آموزشگاه 3- رهبري نیروهای ستادی وصفی 4- نظارت بر حسن اجراي  فرايند برنامه های آموزشی ودرسی  طراحی شده و ارزشيابي از فعالیت ها ی نیروهای ستادی وصفی دردستیابی به اهداف تعیین شده

ب) ارتقای توانمندی عوامل آموزشی مدرسه

مدیران مدارس ، راهنمایان آموزشی و معلمان در قبال اصلاح فرایند تدریس و یاد گیری ، ارتقای کیفیت برنامه ی درسی و پیشرفت مطلوب دانش آموزان هم از لحاظ سازمانی و هم به دلیل اخلاقی مسوولند، بنا براین باید از هر وسیله و اقدامی که به آنان کمک نموده تا آنها وظایفشان را بهتر انجام داده وبه نتایج بهتری برسند ،استقبال کنند.

ج)ماهیت نظارت و راهنمایی در مدارس:

 نظارت و راهنمایی در مدارس مبتنی برهمکاری حرفه ای کارکنان آموزشی است  و برای اصلاح فرایند تدریس و یادگیری طراحی شده است و ماهیتی کنترل کنند ه ندارد و هدف آن نه قضاوت در باره ی شایستگی معلمان ونه کنترل کار آنان است ،بلکه همکاری با آنان برای اصلاح آموزش است.

تشکیل یک تیم مرکب از متخصصین ذیل :

1-مدیر 

2- روانشناس یا مشاور

3- متخصص (علوم تربیتی)

4-سنجش  و ارزیاب تحصیلی

5-سرگروه آموزشی(شهرستان یامدرسه) یا یک دبیرمتخصص آن رشته

اعضای این تیم  برای نظارت وراهنمایی برفرآیند یاد دهی ـ یادگیریدرکلاس درس  حضور پیداخواهند کرد بر اساس فرم و شاخص های معین شده نظارت و راهنمایی را انجام خواهند داد.

ساختار نظارت و راهنما یی بالینی دارای پنج مرحله ی ذیل می باشد :

1) تشکیل جلسه ی مقدماتی با معلم

2) مشاهده ی کلاس درس

3)توصیف و تفسیر مشاهدات کلاسی و تعیین (یا انتخاب )شیوه ی رفتار با معلم

4)تشکیل جلسه پس از مشاهد ه ی کلاس با معلم

5)تجزیه و تحلیل مراحل چهارگانه ی پیشین 

ناظران همه جانبه (عمومي 1)

ناظر همه جانبه ممكن است به عنوان ناظران ارشد تعريف شود كه براي نظارت معلمين در سطوح مختلف يا در موضوعات مختلف مسئوليت دارد.اين ناظر استاد در امر تدريس است و مي داند چه عناصري شيوه هاي تدريس خوب را بوجود مي آورد براي مثال او: مي تواند يك محيط خوب كلاسي را تشخيص دهد و مي داند معلم چه موقع يك كلاس را به خوبي اداره مي كند و مي تواند در اثر بخش بودن برنامه قضاوت كند.ناظر همه جانبه تئوري يادگيري را مي فهمد وبا ارزشيابي آشناست او به كاربرد  مواد سمعي و بصري آشنايي دارد و پشتوانه خوبي از لحاظ منابع و مواد دارد و مي داند كجا منابع اضافي را جايگزين كند همچنين او ديد وسيعي از برنامه درسي دارد و مي تواند معلمين را در كلاس هاي مختلف مواد و مدارس گوناگون مقايسه كند. و به معلمين در امر انظباط و بهبود شيوه هاي تدريس كمك نمايد و مي تواند از طريق ايجاد حس همكاري بين معلمين پايه­هاي مختلف تحصيلي به­عنوان نيروي متحد كننده عمل كند.

نظارت و راهنمايي آموزشي(مشاهده مستقيم رفتار معلمان در كلاس درس)

 در حقيقت نظارت و راهنمايي آموزش باليني مطالعه رفتار معلم در كلاس درس با روشي نظام ند و منظم و در جوي همراه با همكاري و احترام متقابل است و مجموعه اي از فعاليت هايست كه براي اصلاح فرايند تدريس و يادگيري طراحي شده است.

5 ويژگي نظارت و راهنمايي آموزشي باليني از نظر گلدهامر و همكارانش (1993)

1- نظارت راهنمايي باليني فني براي اصلاح فرايند آموزش است

2- نظارت راهنمايي باليني دخالت آگاهانه در فرايند آموزش است.

3- نظارت راهنمايي باليني هدفمدار است به طوري كه نيازهاي مدرسه را با نيازهاي رشد شخصي افرادي كه در مدرسه كار مي كنند در هم مي آميزد.

4- نظارت راهنمايي باليني بين معلمان و راهنمايان آموزشي همكاري حرفه اي قائل است.

5- نظارت راهنمايي باليني مستلزم درجه بالايي از اعتماد متقابل است كه در درك، حمايت و تعهد به رشد و پيشرفت معلمان بازتاب مي يابد.(هوي و فورسايت (1986)

نیک نامی فرايند نظارت و راهنمايي آموزشي را شامل مراحل 8 گانه ذيل می داند:

در اين مراحل كه به سه گروه 1- قبل از مشاهده(پيش مشاهده) 2- مشاهده 3- بعد از مشاهده (پس مشاهده) تقسيم گرديده است.

مراحل قبل از مشاهده- شامل ايجاد برقراري ارتباط برنامه ريزي درسي و برنامه ريزي براي مشاهده است راهنمايي آموزشي با از بين بردن تشويش و اضطراب معلم از مشاهده، مشخص كردن وظايف طرفين و كمك به معلم در درك و هدف و مفهوم نظارت باليني اين وظيفه را ممكن مي سازد.

مرحله دوم- برنامه ريزي درسي با همكاري معلم و ناظر انجام مي گيرد كه در آن اهداف فعاليت هاي كاري معلم و دانش آموز مشخص مي شود در حقيقت اين برنامه طرح درسي يا طرح آموزشي است كه معلم بايد در روز مقرر آن را اجرا كند.

مرحله سوم- برنامه ريزي براي مشاهده، پيش بيني روش و استراتژي مشاهده است در اين مرحله هدف هاي مشاهده، نحوه ي جمع آوري اطلاعات، ترتيبات فني براي مشاهده و جمع آوري داده ها به وسيله ناظر تعيين مي گردد و به معلم اعلام مي شود.

مرحله چهارم- پس از اجراي سه مرحله مذكور معلم و ناظر آمادگي لازم را براي تدريس و مشاهده پيدا مي كنند و به مشاهده و ثبت رويدادهاي كلاسي مي پردازد.

مرحله پنجم- تجزيه و تحليل عملكرد معلم و فرايند هاي آموزش و يادگيري است در اين مرحله نارسايي ها و زواياي ناپيداي كار معلم كه تا كنون مورد توجه خود او قرار نگرفته بود آشكار مي گردد.

مرحله ششم- در اين مرحله ناظر وظيفه دارد دستور جلسه را تعيين و معلم را به موقع در جريان آن قرار دهد.

مرحله هفتم- در جلسه گفتگو بحث و تحليل سازنده و مفيدي از فرايند تدريس و يادگيري و عملكرد كلاسي بين ناظر و معلم شروع مي شود.

مرحله هشتم- در مرحله آخر راهنماي آموزشي و معلم تعيين مي كند كه چه تغييراتي بايد در روش تدريس معلم ايجاد گردد و چه رفتارهايي بايد عوض شود يا تقويت و حذف شود اين مراحل براي معلمان تازه كاري كه تجارب كافي به دست نياورده اند ضروري است(نيك نامي ص 74)

یافته ها ی طرح:

كمك به معلمان در برنامه ريزي  و طراحی آموزشی جهت آموزش

وظيفه ناظر اين است تا به معلمين در آشنايي به روش هاي جديدتر آموزش داده و به بهبود مهارت هاي آْموزشي كمك كند ناظر هوشيار بايد از وسعت برنامه ريزي و درجه مهارت معلماني كه قرار است بر كار آنها نظارت كنند آگاهي داشته باشد براي مثال او بايد معلماني با برنامه آموزشي غير مدون را يافته و با توضيح پيچيدگي هاي آموزش نوين اين مسئله را براي آنها روشن كند كه بعضي از طرح هاي آموزشي به صورت مدون تهيه گرديده  ازآنها انتظار مي رود كه در ارائه هر درس طرح هاي آموزشي منظم و مدون را به كار گيرند.

در مواجهه با برخي از روش ها يا راهبردها براي ارائه يك درس معلم بايد راهبردهاي مؤثر تر را با توجه به اهداف، گروه هاي معين، با افراد و موقعيت هاي معين و شخصيت ويژه معلم انتخاب كند و در نتيجه هنگامي كه معلم راهبردهاي آموزش را در يك كتاب كوچك با عجله گردآوري مي كند از بسياري از متغييرهاي مؤثر در آموزش چشم پوشي مي كند براي همه معلمان در تمام سطوح امكان بهبود مهارت هاي برنامه ريزي وجود نداشته و وظيفه ناظر اين است كه به آنها در اصلاح اين مهارت ها كمك كند.

براي كمك به معلمان كه وظيفه برنامه ريزي دارند ناظر ممكن است برنامه ي شش نكته اي را ارائه دهد ناظر مي تواند به معلمان در برنامه ريزي و با استفاده از ارائه آموزش هايي براي توسعه ي توانايي هاي زير كمك كند.

1- مهارت در پيروي از يك رويه سيستم ها براي طرح آموزشي

2- مهارت در پيروي گردن از يك مدل آموزشي

3- مهارت در نوشتن اهداف و عينيات

4-مهارت در تجزيه و تحليل وظايف يادگيري

5- مهارت در كاربردن طبقه بندي اهداف آْموزشي

6- مهارت در سازمان دادن برنامه هاي آموزشي

ناظر همچنين ممكن است با نشان دادن نمونه طرح هايي كه بسيار خوب پايه ريزي شده اند به معلمان در توصيف شيوه و طرح هاي درسي كمك كند. بدين وسيله ناظر اين مطلب را براي معلمان روشن خواهد ساخت كه طرح ها براي جلب رضايت مدير و ناظر نوشته نمي شوند بلكه به منظور توانا ساختن هرچه مؤثر تر معلمين در امر آموزش مورد استفاده قرار مي گيرند.

كمك به معلمان در مديريت كلاس

اداره ي مديريت كلاس درس يكي از جنبه هاي مشكل تدريس در مدارس عمومي( دولتي ) است و يكي از موارديست كه نگراني هاي بسياري براي معلمان به وجود آورده است و آنان به طور مداوم نيازمند كمك در اين زمينه مي باشند بنابراين برنامه هاي آموزشي از طريق ناظران پس از ورود به دبستان براي كمك به معلمان در جهت توسعه ي مهارت هاي مربوط به اداره ي كلاس و درك نظم و انظباط اساسي است (پيتر اوليوا، ص323)

كمك به تطبيق معلمان با فن آوري

رابرت گانيه( محقق يادگيري بيان مي دارد) يادگيري به آنچه كه يادگير درك مي كند محدود مي شود و طراح مي تواند بر درك او اثر بگذارد اين بيانيه ساده كليد كمك به سازگاري معلمان با فن آوري هاي در حال تغيير اطراف ماست معلمان و ناظران بايد به اين ماشين ها به چشم بيش از (اشياء) بنگرند آنها ابزار يادگيري هستند به طور عميقي ارائه اموزش را بهبود بخشند ناظران بايد به معلمان در تغيير نقش از دريافت كننده منفعل فن آوري به طراح تجارب يادگيري كلاس درس كمك كنند (بهرنگي ص 416)

روشهاي كمك غير مستقيم به معلمان

شامل آموزشهاي ضمن خدمت، مراكز تربيت معلم و دانشگاه هاست

آموزش ضمن خدمت به عنوان يكي از روش هاي نظارت راهنمايي آموزشي كه براي ارتقاي علمي معلمان، رشد فكري و افزايش مهارت هاي آنان و در نهايت براي اصلاح فرايند آموزش به طور گسترده اي در مدارس كاربرد دارد به نظر متخصصان نظارت و راهنمايي آموزشي تمام روش هاي نظارت و راهنمايي روش هاي كمكي در اصلاح فرايند آموزش تلقي مي شوند و هر روشي كه به رشد بيشتر معلم منجر شود به تحقق هدف اصلي وقايع نظارت كه رشد و پرورش همه جانبه دانش آموزان است كمك مي كند .( بنظر ماكس و استوپس1971ص220):

1- برنامه آموزشي ضمن خدمت بر اساس نيازهاي شناخته شده مدرسه و جامعه طراحي و اجرا مي شود .

2- تمام كاركنان مدرسه به اموزش ضمن خدمت نياز دارند .

3- آموزش ضمن خدمت روش مؤثري براي ارتقاي رشد حرفه اي معلمان است

4- اصلاح و بهبود كيفيت آموزش از هدف هاي كوتاه و بلند مدت آموزش ضمن خدمت است .

5- آموزش ضمن خدمت به فرايند مستمر تجديد نظر در برنامه هاي اموزشي منجر مي شود .

6- آموزش ضمن خدمت مركز توجه روزافزون دانشگاه ها، مؤسسات آموزش عالي، رؤساي آموزش و پرورش، مديران مدارس، معلمان، راهنمايان و معلمان آموزشي است .

7- راهنمايان آموزشي بايد جوي به وجود اورند كه در ان معلمان اموزش ضمن خدمت را روشي براي رشد و پرورش حرفه اي خود بدانند .

8- برنامه اموزش ضمن خدمت بايد معلمان را همگام با پيشرفت هاي تعليم و تربيت به پيش برد .

9- برنامه اموزش ضمن خدمت بايد با همكاري و تشريك مساعي راهنمايان آموزشي و معلمان طراحي و اجرا شود تا به بهترين وجه اثر بخش باشد .

10- برنامه آموزشي ضمن خدمت به خود شناسي معلمان و تلاشي براي خوديابي و كمال يابي منجر مي شود .

برنامه ريزي آموزشي ضمن خدمت

برنامه آموزشي ضمن خدمت براي آموزش ضمن خدمت با هدف نظارت راهنمايي آموزشي و اصلاح فرايند آموزش مستلزم مراحل ذيل است.

1- پيش بيني و تنظيم بودجه، تهيه تسهيلات و تجهيزات و پيش بيني زمان لازم براي اين آموزش ها

2- پيش بيني روش ها و استراتژي ها به منظور حداكثر استفاده از منابع تخصيص يافته

3- تهيه برنامه ها و طرح هاي حساب شده براي استفاذه مؤثر معلمان

روش هاي معمول در آموزش هاي ضمن خدمت

1- تشكيل جلسات مشورتي كه موجب اعتماد متقابل ناظر و معلم و همكاري و تشريک مساعي حرفه اي آنان مي شود .

2- تشكيل جلسات توسعه برنامه درسي كه موجب مي شود معلمان مسئوليت و تعهد بيشتري احساس كنند .

3- تشكيل كارگاه هاي آموزشي كه هدف از تشكيل اين كارگاه رشد و پرورش الگوهاي همكاري حرفه اي و بهبود كار معلمان و ارتقاي علمي آنان است .

4- تشكيل سمينارهاي حرفه اي كه موجب يافته هاي جديد علمي و كاربردهاي آنان در مدارس، روش هاي آموزشي جديد و در نهايت ارتقاي كيفيت برنامه درسي با هدف رشد و پرورش است .

5- تشكيل جلسات سخنراني كه معمولاً با نظرخواهي از معلمان و با شركت دادن روانشناسان و صاحب نظران آموزشي است كه باعث دريافت اطلاعات تخصصي معلم مي شود .

6- استفاده از گردشهاي علمي كه از اين طرق اطلاعات و آگاهي هاي مفيد و كاربردي در مورد نحوه كار و عملكرد اين بخش ها در اختيار معلمان قرار مي گيرد .

7- تشكيل گروه هاي تحقيقاتي كه براي اصلاح فرايند آموزش به كار گرفته مي شود هدف نهايي از اين نوع تحقيق اين است كه معلمان به سطحي از رشد  حرفه اي نايل شوند .

8- مطالعه ي نشريات حرفه اي كه يكي از منابع در دسترس آنان كتابخانه است كه در حقيقت راهنماي آموزشي در انتقال اطلاعات حرفه اي به معلمان نقش مهمي ايفا مي كند .

9- تشكيل جلسات اوليا و مربيان كه آگاهي از نظرهاي والدين به شناخت بهتر نياز هاي اموزشي دانش آموزان كمك مي كند و موجب مي شود تا معلمان نسبت به نقاط ضعف و قوت دانش آموزان شناخت بهتري و عميق تري پيدا كنند.

ناظران با طرح اين برنامه زير مي توانند موجبات بهبود و پيشرفت كار معلمان در درك رفتار و مهارت هاي لازم فراهم كنند.

1- معلمان بايد در مباحثات مربوط به علل مشكلات رفتاري شركت داده شوند و به آنان كمك شود تا دركي اصولي از نظم و انظباط را دريافت كنند

2- به معلمان بايد كمك شود تا مهارت هاي خود را در جلوگيري از مشكلات انظباطي گسترش دهند

3- به معلمان بايد كمك كرد تا معيارهاي مناسبي را براي اصلاح كارشان انتخاب كنند(پيتر اوليوا،276)

نتيجه گيري

يكي از عناصري كه برنامه نظارت و راهنمايي آموزشي، آن بطور مستقيم سروكار دارد معلم است. معلم بهترين فرد در فرايند تدريس در كلاس درس است.

از اين رو راهنمايان آموزشي، بايد از ويژگيهاي شخصي و حرفه اي معلمان كه قرار است با آنان كار كنند شناخت دقيقي داشته باشند اين شناخت به آنان كمك مي كند تا درك و بينش صحيح تري نسبت به معلمان تحت نظارت خود پيدا كنند و در فرايند نظارت و راهنمايي بدانند، با چه كسي همكاري و او در چه سطحي از رشد و پيشرفت حرفه اي قرار دارد.

شناخت راهنماي آموزشي از معلم ضرورتي سازماني و حرفه اي است او بايد دانش و مهارتها تگرشها، نيازهاي انگيزشي، انتظارات معلم و انتظارات مدرسه و اثر بخشي معلم  را مورد بررسي قرار مي دهند بدين ترتيب مي توان گفت اتخاذ روشهاي آزاد منشانه در امر نظارت و راهنمايي آموزشي يعني روشي كه بر اساس همكاري حرفه اي و مشاركت و همفكري گروهي براي رسيدن به هدفهاي آموزشي استوار است باعث مي شود معلمان مسئوليت پذيرتر شوند به كارشان بيشتر علاقمند گردند بيشتر احساس رضايت كنند و سرانجام اينكه ميزان كارآيي و بازدهي شان افزايش يابد. افزايش بازدهي معلمان با اتخاذ شيوه هاي آزادمنشانه از اصول اساسي برنامه هاي نظارت و راهنمايي آموزشي است.(وايليز، 1397)

برگرفته شده از وب سایت فناوری و علوم اجتماعی

منابع

1- نيكنامي، مصطفي. 1379. نظارت و راهنمايي آموزشي- تهران سازمان مطالعه و تدوين كسب علوم انسني دانشگاهها (سمت)

2- جان وايلز، جوزف باندي. 1379. نظارت در مديريت (ترجمه: محمد رضا بهرنگي). انتشارات كمال تربيت

3- اوليوا، پيتر. 1384. نظارت و رهبري آموزش در مدارس در ترجمه:مريم تقوايي، منوچهر جواهري. ريحان صفوي همامي- اصفهان

4- بهارالانوار، ج 70 ص 72

5- كيت .ا. اچسون، مرديت دامين گال، 1376 نظارت راهنمايي تعليماتي، ترجمه محمد رضا بهرنگي- انتشارات كمال تربيت